قطعنامه 598
ساعت ٢:۳۸ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۳٠ تیر ۱۳٩۳  

روزنامه ایران 25تیر1393 مصاحبه ای از بنده منتشر کرده که نسخه از ان را ارائه می نمایم

 1 - قطعنامه در چه فضایی صادر شد و در چه شرایطی ایران آن را پذیرفت؟

قطعنامه در وضعیتی تصویب شد که ایران در نبرد کربلای 5 موانع غیرقابل عبور شرق بصره را پشت سرگذاشته بود و مشخص بود که توازن بین طرفین جنگ به نفع ایران تغییر کرده و جمهوری اسلامی ایران دست برتر را در جنگ دارد. عملیات موفق کربلای 5 در زمستان 1365 انجام شد ولی قطعنامه 598 در تابستان 1366 به تصویب رسید. یعنی حدود 6 ماه زمان بُرد تا قدرت‌های جهانی بتوانند در شورای امنیت سازمان ملل روی اصل و بندهای قطعنامه به توافق برسند. 

بعد از تصویب قطعنامه 598 در تابستان 1366 ایران روی خوش بدان نشان داد و یک سال تمام برسر تقدم و تأخر بندهای آن چانه‌زنی کرد. لیکن چانه‌زنی‌های ایران به نتیجه نرسید و قدرت‌های جهانی حاضر نشدند حقوق ایران را آن گونه که باید بپذیرند و لذا در وضعیتی که ادامه چانه‌زنی برای ایران غیرممکن شده بود و نیز برتری ایران در جنگ به خطر افتاده بود، رسماً قطعنامه‌ را پذیرفت. به عبارت دیگر بین تصویب قطعنامه تا پذیرش رسمی آن از طرف ایران یک سال فاصله افتاد، ضمن این‌که بعد از پذیرش رسمی قطعنامه از سوی ایران، عراق حاضر به پذیرش رسمی قطعنامه نبود، بلکه جنگ شدیدی بین طرفین صورت گرفت تا این‌که رژیم وقت عراق به پذیرش قطعنامه تن داد.

 2 - چرا قبول قطعنامه جام زهر نامیده شد؟

تلقی پذیرش قطعنامه 598 به منزله نوشیدن جام زهر از کلام امام خمینی(ره)  برخاسته است. امام خمینی(ره)  خالق این کلمه بود. به عبارت دیگر امام که خود مسئولیت پذیرش قطعنامه را قانوناً بر عهده داشت، عملاً، علناً و رسماً آن را پذیرفت، این اقدام رسمی و قانونی را با نوشیدن جام زهر برابر دانست. درعین حال امام(ره)  به جهت آن‌که پذیرش قطعنامه 598 را در آن زمان تکلیفی شرعی می‌دانست، جام زهر را قلباً سرکشید.

حال این‌که چرا چنین اقدامی به منزله‌ نوشیدن جام زهر تلقی شده، شاید تفاسیر مختلفی داشته باشد. البته تفسیر اصلی آن را کسی جز خالق این واژه (یعنی حضرت امام) نمی‌داند. اما از نگاه من با اشاره به موارد زیر می‌توان به دلیل خلق این واژه اشاره کرد:

الف – پذیرش قطعنامه 598 به منزله‌ چرخش استراتژیک ایران و تبعات آن بود. همان تبعاتی که بعداً و بعضاً به وقوع پیوست؛ مواردی که شرح آن مفصل است و در این مصاحبه جای تشریح آن نیست.

ب - قبول ابقای حکومت صدام جنایتکار، جنایتکاری که باعث آن همه فجایع در حق مردم ایران بود، به منزله بغض در گلو مانده ملت ایثارگر ایران و بویژه خانواده‌های شهدا، جانبازان و آزادگان بود. مسلماً امام(ره) که همدردی با مردم، بخشی از هویت او را تشکیل می‌داد و یکی از شاخصه‌های رهبری او بود، می‌دانست پذیرش قطعنامه، با مردم زجر کشیده‌ای که از جنایت صدام خاطرات بسیار تلخی داشتند، چه خواهد کرد و شاید از همین منظر بود که در پیام سال 1367 خود که معروف شد به پیام استقامت، بغض در گلو مانده مردم و ایثارگران را مقدس دانست و توصیه کرد از این بغض مقدس برای روز مبادا پاسداری کنند.

ج – یکی از دستاوردهای انقلاب، ارتقای اجتماعی طبقه مستضعف جامعه بود. عموماً انقلاب‌ها به دست طبقه‌ محروم صورت می‌گیرد اما بعد از پیروزی، مدیریت کشور انقلاب کرده به دست طبقه‌ای که برای پیروزی انقلاب هزینه‌ چندانی نکرده‌اند و آسیبی ندیده‌اند می‌افتد. انقلاب ما هم از این آسیب برحذر نبود و از همین بابت بود که امام(ره)  وصیت می‌کرد که نگذارید انقلاب دست نااهلان بیفتد. از سوی دیگر وضعیت جنگی به طبقه‌ فرصت طلب اجازه‌ میدانداری نمی‌داد اما پایان جنگ آن هم بدون پیروزی چشمگیر فرصتی را برای نشو و نمای فرصت طلبان ایجاد می‌کرد.

3-  آیا هیچ منافعی از ما ضمن پذیرش قطعنامه تأمین نمی‌شد؟

اگر ضامن تأمین منافع ما نبود که هرگز به آن تن نمی‌دادیم، نه، موضوع این نیست، بلکه مسأله اینجا بود که در زمان تصویب قطعنامه 598، ایران دست برتر را درجنگ داشت و تصویب‌کنندگان قطعنامه با هدف کاهش برتری ایران، قطعنامه را تصویب کرده بودند. لذا اگرچه روی خوش به آن نشان دادیم ولی رسماً نپذیرفتیم اما هنگامی که وضعیت تغییر کرد و برتری ما در میدان جنگ به خطر افتاد، پذیرش آن بیشترین منافع را برای ما درپی آورد.

4 -  نامه آقای محسن رضایی دارای چه وی‍‍‍ژگی‌هایی بود که امام(ره) حاضر به پذیرفتن قطعنامه شد؟

اساساً نامه‌ آقای محسن رضایی مسبوق به سابقه‌ است که بدون تشریح آن، نمی‌شود درباره آن صحبت کرد. همچنین بررسی چرایی نقش غیرمستقیم آقای هاشمی رفسنجانی در مکتوب شدن خواسته‌‌های آقای رضایی، به پاسخ‌های عمیقی نیازمند است و تحلیل‌های احساسی نمی‌تواند راهگشا باشد.

همچنین این که نامه‌ آقای رضایی چه نکاتی داشت که مقبول امام نبود، پاسخ کوتاهی ندارد و لذا پرداختن به سه مسأله‌ فوق (1 - سوابقی که منجر به تنظیم نامه‌ آقای رضایی شد 2 - نقش غیرمستقیم آقای هاشمی رفسنجانی 3 – شاخص‌های ناهماهنگ آن نامه با دیدگاه‌های امام) را به فرصت دیگری موکول می‌کنم.

 5 - اگر در زمان صدور، یعنی یک سال قبل ایران قطعنامه را می‌پذیرفت چه اتفاقی می‌افتاد؟

اولاً پذیرش قطعنامه در آن مقطع به معنی نشستن پشت میزی بود که نه طرف عراقی و نه طرف‌های بین‌المللی خواهان « ایران پیروز» نبودند.

ثانیاً بدون تردید، به محض پذیرش قطعنامه توسط ایران، ارتش عراق به مواضع ایران هجوم می‌آورد، درحالی که پذیرش قطعنامه در آن وضعیت، قدرت دفاعی ما را بسیار کاهش می‌داد. 

ثالثاً می‌دانید که عامل برتری ما در طول 8سال جنگ، نیروی انسانی داوطلب و با انگیزه بود. همچنین توجه دارید که مهمترین عمل انگیزشی نیروی داوطلب «شهادت طلبی» بود و پذیرش قطعنامه آن‌ها را سلب انگیزه می‌کرد.

رابعاً اگر در وضعیت برتر وارد معادلاتی می‌شدیم که موجب از دست رفتن برتری ما می‌شد به بی‌لیاقتی تاریخی متهم می‌شدیم.

به عبارت دیگر ما سازوکار لازم را برای تغییر روش مبارزه از صحنه‌ نظامی به صحنه‌ سیاسی نداشتیم و درصورت تغییر رویکرد، بازنده می‌شدیم.

 6 - آیا می‌توان برای ایجاد شرایط پذیرش قطعنامه فرد خاصی را متهم کرد؟

مطالعه‌ پیام استقامت امام(ره)  ذهن آدمی را به جست‌و‌جوی شناسایی متهم وامی‌دارد از سوی دیگر دفاع امام از مسئولان آن روز کشور، در همان پیام، دامن مسئولان لشکری و کشوری را از این اتهام پاک می‌کند. لذا اگر متهمی هم داشته باشد، آن دسته از افراد نیستند که برخی سوءاستفاده‌کنندگان دنبال متهم کردن آن‌ها هستند.

به هرصورت کشور انقلاب کرده‌ ما که جبهه‌ وسیع و مجهزی را در برابر خود داشت از نظر کشورداری و نظامیگری جوان بود و هرچند امام(ره)  سیاستمدار بسیار پخته و ورزیده‌ای بود، لیکن مدیریت امام که براساس توانمندی ملت و مسئولان کشوری و لشکری عملیاتی می‌شد، محدود به ویژگی‌های ملت و دولت بود؛ ملت و دولتی که به تازگی امور کشورش را در دست گرفته بود. لذا بخش محسوسی از این ناکامی‌ها را باید از این زاویه نگاه کرد.

 7 - در ظاهر قطعنامه یا به نفع ماست یا این‌که روندهایی که در آن پیش‌بینی شده، مانند تعیین کمیته حقیقت یاب شروع‌کننده جنگ، به نفع ماست ولی با آن موافقت نمی‌شود، چرا؟

چه کسانی جنگ را شروع کردند، به اظهارات امریکایی‌ها در روزهای اول جنگ نگاه کنید، به وضوح می‌بینید که آن‌ها شروع جنگ را عاملی برای انتقام از ایران انقلاب کرده می‌دانند یا روس‌ها که می‌خواستند از هجوم عراق به ایران بهره‌برداری کرده و حمایت ایران را از حضور ارتش سرخ در افغانستان به دست آورند، ولی به خواسته‌ خود دست نیافتند. حال با توجه به نکات یادشده آیا عوامل موجود‌ تجاوز به ایران، ممکن است تبدیل به عامل موفقیت ایران شوند، مسلماً جواب منفی است. در نتیجه نباید تردید کرد که آن‌ها با تصویب قطعنامه دنبال تأمین حقوق ایران نبودند. لذا ترتیب و توالی بندهای قطعنامه را به گونه‌ای تنظیم کرده بودند که ظاهری قابل قبول داشت اما نمی‌توانست اعتماد ما را درپی داشته باشد، همچنان که ملاحظه کردید، پس از پذیرش قطعنامه توسط طرفین، هیچ گاه میز مذاکرات حقوق ما را تأمین نکرد، بلکه حوادث دیگری؛ از جمله حمله‌ عراق به کویت مقدمات تغییر وضعیت به نفع ما را ایجاد کرد و هنر سیاست خارجی ما در کنار زیاده‌خواهی‌های صدام بود که سبب آزادی اسرای ما از زندان‌های بغداد و اذعان صدام به صحت قرارداد 1975 الجزایر شد. 

 8 - اساساً تحلیل شما از محتوای قطعنامه چیست؟

این قطعنامه توسط شورای امنیت سازمان ملل که نمادی از نظام بین‌المللی است تصویب شده، درنتیجه باید گفت که هر قطعنامه‌ای که شورای امنیت صادر کرده، در چارچوب نظام بین‌الملل عملیاتی خواهد بود. از سوی دیگر، ایران که از فردای پیروزی انقلاب سر ناسازگاری با نظام بین‌المللی گذاشته تا زمانی که حیات دارد، توقع همسویی شورای امنیت را نباید داشته باشد، مگر این که ایران قدرت خود را به نظام‌ جهانی تحمیل کند، زیرا نظام موجود جهانی بجز زبان قدرت، به چیز دیگری بها نمی‌دهد.

البته ایران در 8 سال جنگ بویژه در چهار نبرد زمینی فتح خرمشهر، خیبر، نبرد فاو و کربلای5 و نبرد نامتقارن در خلیج فارس با قایق‌های تندروی خود، قدرتش را به ظهور رساند و همین قدرت بود که موجب تصویب قطعنامه 589 شد ولی ایران آن روز ابزار کافی را برای نشستن در پای میز مذاکره برای حفظ برتری خود در صحنه نبرد نداشت.

 9 - امام(ره) در نامه‌ای به مسئولان تأکید می‌کند موضوع را برای مردم توجیه کنید و در مقابل تندروی‌ها نباید کوتاه آمد، حتی فتوا صادر کرده و تندروی را حرام اعلام می‌کنند. آیا تندروی‌های آن دوره شباهت به رفتارهای افراطی امروز دارد؟

درحال حاضر درباره‌ آنچه پرسیدید حضور ذهن ندارم، لیکن آنچه از تندروی‌های آن دوره در خاطرم مانده با تندروی‌های امروز تفاوت و تشابهی دارد.

تشابهش از این جهت است که ظرفیت برخی افراد به آن‌ها امکان درک صحیح حوادث واقع شده را نمی‌داد. به عبارت دیگر تندروی‌ها از جایی برنامه‌ریزی نمی‌شد و نقش جریان پنهانی در میان نبود، بلکه به جهت بی‌ظرفیتی و غیرقابل هضم بودن حادثه، آنان را دچار تندروی کرده بود.

 امروز هم مانند آن زمان افراد صادق تندروی هستند که قصد سویی ندارند، بلکه تحلیل‌ها و ظرفیت‌هایشان آن‌ها را به صبوری دعوت نمی‌کند اما شاخصه‌ای که تندروی آن روز را از امروز تفکیک می‌کند، وجود شخصیت‌های جریان‌سازی است که آن روز به جهت وضعیت عمومی کشور؛ که هنوز از حال و هوای جنگ فاصله نگرفته بود، فرصت جولان نیافته بودند. اما امروز پرچمدار تندروی شده و از صداقت آن دسته از افراد تندرو که قصد سویی هم ندارند، سوءاستفاده می‌کنند.

 10 - آیا روابط حسنه دولت فعلی عراق با ایران ممکن است منجر به چشم‌پوشی از پاره‌ای حقوق مادی و معنوی که در جریان جنگ تحمیلی از کشورمان ضایع شد شود؟

به هرصورت هر تلاشی هزینه و سود و زیان خودش را دارد. امروز ایران در عراق موقعیتی را به دست آورده که هنگام پذیرش قطعنامه 598 به ذهن کسی خطور نمی‌کرد. همین الان حوادث عراق نوعی مبارزه با ایران است و یکی از هدف‌های دولت‌های حامی شورشگران عراقی تقلیل موقعیت ایران در عراق است.

البته مهمترین ابزار، ابزار قدرت است. لذا باید قدرت ایران برای طرح غرامت از عراق به حدی رسیده باشد که مانند امروز مجبور نباشد به خاطر حفظ منافع بزرگتر خود، این مسأله را مسکوت بگذارد.

11 -  پذیرش قطعنامه چه تأثیری بر مسائل داخلی کشور داشت؟

این موضوع قابل مطالعه است و می‌توان ابعاد مختلف آن را در حوزه‌ سیاست داخلی، اقتصادی و اجتماعی مورد بررسی قرار داد. همچنین در بعد اجتماعی، می‌توان جامعه‌ ایرانی خارج از کشور را هم در این مجموعه دید.

اما تأثیرات پذیرش قطعنامه بر جامعه‌ درون مرزی را به طور اجمالی می‌توان به دوره‌ حیات امام(ره)  و پس از امام(ره)  تفکیک کرد. همچنین طی دو دوره یاد شده باید جامعه را در دو قشر متفاوت مورد مطالعه قرار داد. قشری که طی 8 سال جنگ، بار اصلی جنگ را به دوش می‌کشید و قشر دیگری که تنها در پیروزی‌ها از وضعیت موجود رضایت داشت، البته قشری که بار اصلی جنگ را به دوش می‌کشید، نیز یک‌‌‌ دست نبود و شاید بیشترین نمود اجتماعی تأثیرات پذیرش قطعنامه در خانواده‌ قشر یاد شده بروز کرده باشد. این قشر بود که مدیریت لشکری و کشوری را در زمان جنگ، پس از جنگ و پس از رحلت امام برعهده داشت.

عمده اتفاقات متأثر از قطعنامه در این دایره به وقوع پیوست و کنش و واکنش‌های درون قشر یاد شده تأثیرات اجتماعی مشهودی داشت که سایر ابعاد مسائل داخلی از جمله سیاست و اقتصاد را هم متأثر می‌کرد. البته در دوره‌ کوتاه پذیرش قطعنامه تا رحلت امام، کنش - واکنش‌های مزبور، خیلی مشهود نبود.

 12 - چرا با گذشت بیش از ربع قرن از پایان جنگ هنوز اطلاعات مربوط به جنگ از جمله دلایل قبول قطعنامه، از سوی نهاد‌های مسئول انتشار نمی‌یابد؟

عقبه‌ این نظام اندیشه‌ نوظهوری است که ممکن است تحریف شود، همچنان که تفاسیر تحریف‌آمیز آن را طی دو دهه‌ اخیر شاهد بوده‌ایم. اما این نظام با وجود استواریش، هنوز کشتی‌اش را به ساحل نرسانده و هر از چند گاه یک بار دچار طوفان و تلاطم می‌شود. شما می‌پرسید چرا نهادهای مسئول درباره قطعنامه ابهام‌زدایی نمی‌کنند. خب لازمه‌ این مسأله داشتن جمع‌بندی، تحلیل و نظر واحد است، در صورتی که نظریات مسئولان ذیربط نظام در این‌باره متحد نیست.

در نتیجه چنین توقعی نمی‌توان داشت و اگر مسئولی در این باره لب به سخن باز کند، اظهاراتش از سوی طرف مقابل به چالش کشیده می‌شود. البته این چالش‌ها می‌تواند سازنده و بلکه ضروری باشد، اما به شرطی که صرفاً جنبه‌ علمی، تجربه‌اندوزی و آگاهی‌رسانی آن منظور باشد.  اما هنوز پای نظام ما به این مرحله باز نشده و متأسفانه هنوز هر نظری که ارائه می‌شود – حتی در مباحث فقهی – مخاطبان با عینک سیاسی به آن مبحث نگاه می‌کنند و چه بسا هم حق با آن‌ها باشد، چرا که، بسیاری از مطلعان با مقصد سیاسی لب به سخن می‌گشایند. لذا برای اطلاع از چنین مباحثی، ابتدا باید فضای علمی و غیرجناحی آن را فراهم کرد و ظرفیت استماع آن را در جریانات موجود ایجاد کرد، سپس چنین توقعی از نظام داشت.


 
ناگفته هایی از سیره امام علی
ساعت ۳:٥٥ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۸ تیر ۱۳٩۳  
ناگفته های تاریخ از نقدهای امام علی بر رویکردهای برخی یاران خاص ایشان
* حجت الاسلام والمسلمین سروش محلاتی
پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :
حجت الاسلام سروش محلاتی در اولین شب از لیالی قدر گفت:  امیرالمومنین (ع)  می خواست جامعه را از نقطه افراط به نقطه اعتدال برگرداند.

به گزارش انتخاب ؛ حجت الاسلام والمسلمین سروش محلاتی که به مناسبت شب19 رمضان، شب ضربت خوردن امیرالمومنین، حضرت علی (ع)  در دارالزهرای تهران سخنرانی می کرد، اظهار کرد: شب 19 رمضان مصادف با دو مناسبت است. امشب  شب ارتباط با حق تعالی و شب ضربت خوردن مولایمان حضرت علی (ع) است.

وی بازخوانی ابعاد زندگی حضرت در ایام شهادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام و نزدیک شدن به سیره آن بزرگوار را مسوولیت مناسب این ایام دانست و افزود: امیرالمومنین را با دو ویژگی خاص می شناسیم. حضرت علی (ع) در بسیاری از جهات شخصیتی فوق العاده است. عبادت و زهد امیر المومنین بی نظیر است. اما مفهومی که در ذهن بیشتر مسلمانان و غیرمسلمانان با نام علی‌ابن ابی طالب گره خورده است عدالت حضرت علی (ع) است و ایشان به عنوان سمبل عدالت برای بشریت شناخته می‌شود، در این جا باید تامل کرد که عدالت در منطق امام علی (ع)به‌ چه معنی است؛ نقطه مقابل عدالت چیست؟ و اینکه در جامعه و دولت علوی ظرفیت برای عدالت تا چه حدی وجود داشته و آیا اصحاب آن حضرت توانسته اند در مسیر علی (ع) پا به پای آن حضرت حرکت کنند یا نه؟! و اینکه جدا شدن از عدالت علی (ع) چه آثاری برای آن حکومت به جا گذاشت. چرا این هدف مقدّس، در هنگام عینیّت یافتن، با سختی و موانع روبرو می‌شود؟ و چگونه عدالت قربانی می‌شود و عدالت مجسّم به شهادت می رسد؟

محلاتی با طرح برخی از تعاریف ارائه شده برای عدالت، در ادبیات اسلامی گفت: درباره ماهیت عدالت بحثهای زیادی وجود دارد، تعریف های فراوانی هم ارائه شده است؛ اما تعریفی که در فرهنگ اسلامی ریشه دارتر است و هم فلاسفه اسلامی، هم علمای اخلاق و هم فقها در آن تعریف از عدالت تفاهم دارند؛ مفهوم « العداله هی التوسط بین الافراط و التفریط» است؛ به این معنی که عدالت نقطه وسط و اعتدال بین دو طرف است. یک طرف افراط است و طرف دیگر تفریط است.

وی افزود: صدرالمتالهین شیرازی در مباحث نفس اسفار  که از کمال نفس بحث می کند عدالت را به نقطه اعتدال که در برابر افراط و تفریط قرار دارد و حدّ وسط شناخته می‌شود، تفسیر می کند. (الاسفار الاربعه، ج9، ص90) همین تلقی در فقه هم مورد تأیید قرار گرفته است. فقها هنگام مطرح کردن مبحث امام جماعت، سخن از عدالت امام جماعت می گویند. در تعریف آنها عادل کسی است که دچار افراط و تفریط نیست. و گفته شده است که: «العداله هی التوسّط بین الافراط و التفریط»(ر.ک کشف الاثام، ج4، ص217) امام خمینی که در آثار مختلف خود این موضوع را دنبال کرده اند، به این نتیجه رسیده‌اند که «عدالت عبارت است از حد وسط بین افراط و تفریط»(شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص147) برای مطالعه بیشتر این موضوع توصیه می شود به کتاب شرح جنود عقل و جهل حضرت  امام خمینی (س) مراجعه شود.

محلاتی ضمن تأکید بر این مسئله که تشخیص نقطه اعتدال آسان نیست، گفت: تندروی و کند روی هر دو در برابر عدالت قرار دارند؛ اما مشکل از آنجایی شروع می شود که شاخص عدالت کجاست. اما چه کسی است که خود را افراطی و دور از عدالت بداند. تندی و کندی با چه معیاری شناخته می شود. چه بسا تند ترین افراد و افراطی ترین گروه ها خود را در حد وسط  عدالت معرفی می کنند و بالعکس. واقعیت این است که تشخیص "حد وسط" و "نقطه اعتدال" کار ساده و آسانی نیست و چه بسا افراط‌گرایان، تندترین رفتار‌های خود را، مصداق عدالت بدانند و یا در داوری نسبت به رفتار‌های عادلانه دیگران، به ایشان نسبت "کندروی" و تفریط و یا سازشکاری دهند و آن ها را به عنوان افراد تفریط گر و اهل سازش و غیرپایبند به اصول معرفی کنند.

محلاتی در ادامه یادآور شد: باور شیعیان به امامت امیرالمؤمنین (ع) و پیوند ناگسستنی وی با عدالت، شاخصی در اختیار آنان قرار می‌دهد که بر مبنای آن، تشخیص «افراط» و «تفریط» دشوار نخواهد بود و با توجه به سیره آن حضرت می‌توان تحلیل کرد که: الف) در جامعه علوی، چه زمینه‌هایی برای افراط گرایی وجود داشت؟ب) افراط گرایان در میان اصحاب حضرت، چگونه عمل می‌کردند؟ ج) افراط گرایان برای اقدامات تند و افراطی چه توجیهی داشتند؟د) افراط گرایان چه فرجامی برای دولت علوی رقم زدند؟ هـ) امیرالمؤمنین دربرابر افراط‌گرایان چه موضعی داشتند؟

وی افزود: واژه امام در زبان عربی به معنی ریسمان شاقول است. شاقول وسیله ای بسیار ساده است ولی تاثیر بسیار مهمی دارد. بنّا برای اینکه هنگام چیدن آجرها تشخیص دهد کدام یک از آجر ها کمی عقب تر یا جلوتر چیده شده اند، از این ریسمان استفاده می کند. طوری که به سینه آجری که جلو آمده می زند تا هم راستای ریسمان باشد و آجری که عقب کمی عقب تر قرار گرفته است را هم کمی جلوتر می آورد تا مماس با ریسمان شود. این ریسمان را عرب امام نامیده است. که اگر عصمت را در نظر بگیریم می شود امام را به عنوان یک معیار مطرح کرد. ولی منهای عصمت، ریسمان بودن و معیار بودن و شاخص بودن معنی و مفهوم پیدا نمی کند.

انقلاب، زمینه ساز افراط گری

حجت الاسلام و المسلمین محلاتی در بخشی از سخنان خود درباره اینکه راه افراط گرایان کجا از علی بن ابیطالب جدا می شود، اظهار داشت: ما باید افراط و تفریط را بر اساس حرکت امیر المومنین مشخص کنیم. علائم افراطی گری چیست و در کجاها ظهور و بروز پیدا می کند. کجا راه افراط گرایان از علی (ع) بن ابی طالب که معرفی کننده عدالت و اعتدال است، جدا می شود؟ جامعه جاهلی جامعه ای افراطی بود. اساسا فرهنگ جاهلیت، فرهنگ افراط‌گری بوده، اعراب که به عصّبیت شُهره بودند، هرگز با رسیدن به قدرت، حاضر به رعایت اعتدال نبودند و لذا اگر یک کشته می‌دادند، به قصاص قاتل رضایت نمی دادند و در جنایت بر عضو هم به مقابله به مثل حاضر نمی‌شدند و به کمتر از قتل رضایت نمی‌دادند و قرآن، آنان را از زیاده روی و اعتداء، بر حذر می‌داشت و حتی در جهاد هم بر ایشان هشدار می‌داد که زیاده روی نکنید: «و لاتعتدوا»(سوره بقره، آیه190) اعراب جاهلی در برابر یک مقتول گاه ده ها نفر را به قتل می رساندند. خداوند برای اینکه جلوی این کار گرفته شود، فرمود: النفس بالنفس. خداوند در ذیل آیه قصاص می فرماید: « وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالحَقِّ وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ یُسْرِف فِّی الْقَتْلِ إِنَّهُ کَانَ مَنْصُورًا» «کسی را که خدا کشتنش را حرام کرده است مکشید مگر به حق و هر کس که به ستم کشته شود، به طلب کننده خون او قدرتی داده ایم ولی در انتقام از حد نگذرد، که او پیروزمند است.» در اینجا حدود را تعیین می کند و می گوید زیاده روی نکنید. هر کجا که حدود و مرزها مشخص شد، بلافاصله اخطار می دهد که تعدی از حدود ممنوع است. خط قرمزها باید به رسمیت شناخته شود.

وی جهاد را نمونه ای دیگری در این زمینه دانست و افزود: جهاد در اسلام وجود دارد. خداوند هم فرموده «وَقَاتِلُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَلاَ تَعْتَدُواْ إِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبِّ الْمُعْتَدِینَ» این جا هم بلافاصله می فرماید: لا تَعْتَدُواْ که خداوند افراط گران را دوست نمی دارد. پیامبر اسلام با این قرآن در جهت مبارزه با افراط گری حرکت کرد. این فرهنگ اعتداء و تجاوز که با بعثت نبوی، کنترل گردید، پس از وفات حضرت بار دیگر سربرآورد و عناصر افراطی میدان‌دار شدند. 25 سال بعداز رحلت پیامبر در پایان دوره عثمان و فراگیر شدن روحیه عصیان و اعتراض در میان مسلمانان، زمینه‌های جدیدی برای افراط‌گری فراهم آمد و این بار "شورش و انقلاب" بهانه تازه‌ای به دست انقلابیون داد تا به این عنوان دست به رفتار‌های خلاف قاعده زده و از مسیر اعتدال خارج شوند.مردم شورش و انقلاب کردند و خلیفه سوم به قتل رسید و علی (ع) قدرت را به دست گرفت و حکومت حضرت علی (ع) کمتر از 5 سال به طول انجامید و در نهایت امیر المومنین به شهادت رسید. از زمانی که این انقلاب بر علیه خلیفه سوم اوج می گیرد تا زمان شهادت علی (ع) مقطعی را شامل می شود که باید به سیره امیرالمومنین در این مقطع توجه شود. باید توجه شود که زمینه های افراط در کجا بود و چرا جامعه به افراطی گری مبتلا شد؟ زمینه افراطی گری در آن دوره به شرایط شورش و انقلاب علیه عثمان بر می گشت.

محلاتی در ادامه بررسی سیره امیرالمومنین علی (ع) در باب عدالت و اعتدال ادامه داد: امام علی (ع) وارث حکومتی برخاسته از انقلابی بود که توام با افراط گری و تندروی بود و امیرالمومنین می خواهد این جامعه را از نقطه افراط به نقطه اعتدال برگرداند. چرا این انقلاب توام با افراط بود؟  این انقلاب جبهه بزرگی از مردم و جریانات سیاسی را شامل می شد. در یک طرف، محمد ابن ابی بکر و عمار یاسر و مالک اشتر بود و طرف دیگر طلحه و زبیر و عایشه بود.

وی متذکر شد: باید دید؛ امیرالمومنین در این انقلاب علیه خلیفه سوم چه نقش و جایگاهی را داشت؟ مردم حرکتی اعتراضی داشتند و خانه خلیفه را مدتها محاصره کردند و وی را به قتل رساندند. امیرالمومنین در جایگاه رهبری این شورش نبود با اینکه به شدت به رفتار و سبک حکومت خلیفه اعتراض داشت و او را شایسته این منصب نمی دانست، اما نقش مستقیم و حضوری فعال در میان انقلابیون نداشت و شیوه‌های تند انقلابیون را تأیید نمی‌کرد. با اینکه عده ای از اصحاب حضرت بین انقلابیون بود اما خود ایشان هرگز. او نه تنها رهبری انقلاب را برعهده نگرفت، بلکه بارها برای مهار و کنترل انقلابیون اقدام کرد، ولی آن‌ها به کمتر از "حذف" رضایت نمی‌دادند. این موضع حضرت دربرابر انقلابیون دو دلیل دارد. یکی اینکه حضرت علی (ع) می فرمود:آینده این زدن ها و کشتن ها چه خواهد شد؟ گیریم که این خلافت، خلافت جور است و باید ساقط شود، مشخص نیست که فردایش چه اتفاقی خواهد افتاد.

وی در ادامه روایت تاریخ انقلاب علیه عثمان گفت: وقتی که ششصد نفر از مصریان برای اعتراض به مدینه آمدند و با عثمان ملاقات کردند، خلیفه از حضرت خواست که وساطت کند تا آنان بازگردند، حضرت پذیرفت و از آن‌ها خواست که آرام باشند. استدلال امام در این مرحله آن نبود که خلیفه بی‌گناه است واعتراض انقلابیون بی‌مورد است، بلکه امام می‌ فرمود : این اعتراضات تند، شما را در مسیری قرار می‌دهد که آینده آن روشن نیست! در حالی که آن‌ها گمان می‌کردند که با کنار گذاشتن خلیفه، همه چیز اصلاح خواهد شد، امام هشدار می‌دادکه عاقبت این کار معلوم نیست! یعنی امید‌ها و آرزو‌های شما بیش از آن که بر شناخت واقعی اوضاع مبتنی باشد، از شور و احساسات ناشی می‌شود. شیخ مفید در کتاب جمل خود نقل می کند که حضرت علی (ع) به انقلابیون گفت: دست نگه دارید، آرام باشید و مهلت دهید و صبر کنید. نسبت به کاری که آینده آن را نمی توانید پیش بینی کنید، سرعت و عجله درست نیست.  «یا هؤلاء تلبثوا و لاتسرعوا الی شیء لا تعرفون عاقبته، ولی آن جماعت انقلابی، همان شعار را تکرار می‌کردند که به غیر از کناره‌گیری خلیفه، رضایت نمی‌دهیم: فقالوا هیهات، لا نقنع منه الّا بالاعتزال عن هذا الامر.»(مفید، الجمل، ص137) شیخ مفید در ادامه می‌گوید: وقتی در اثر فشار انقلابیون خلیفه به مسجد آمد و بر فراز منبر، اظهار ندامت و پشیمانی کرد، و قبول کرد به اصلاحات تن دهد امام علیه‌السلام از آنان خواست که این عذرخواهی را بپذیرند و از شعار اسقاط خلیفه صرف نظر کنند: «اتقوا الله! مالکم و للرجل؟! اما رجع عمّا انکرتموه؟ اما تاب علی المنبر توبة جهر بها؟» ولی خلیفه با ادامه دادن روش خود، این حمایت حضرت را از دست داد.

محلاتی درباره دلایل وساطت امیر المؤمنین میان خلیفه و انقلابیون تصریح کرد: جالب است که امیر المومنین در اوج انقلاب علاوه بر این که بر مبنای عدالت، شیوه ناعادلانه خلیفه را تخطئه می‌کرد، بر اساس همین مبنا نیز شیوه افراط گرایانه انقلابیون را هم تخطئه می‌کرد. او از سویی مخاطرات انقلاب را به انقلابیون گوشزد می‌کرد و از سوی دیگر به شخص خلیفه نیز هشدار می‌داد که اگر به تغییر روش خود تن ندهد و کار به قتل خلیفه بیانجامد، مشکلات جدیدی بروز خواهد کرد و قتل و درگیری در میان مسلمانان پیوسته ادامه خواهد داشت، لذا خلیفه را به خدا قسم می‌داد که نگذارد کار به انجا بیانجامد. امام(ع) به جای آن که در ضمیر خود از حذف خلیفه شاد باشد چرا که امکان به قدرت رسیدن او را فراهم می‌کند، از چنین حادثه‌ای بیمناک بود و عواقب آن را ناگوار می‌دانست. خطبه164نهج البلاغه، که گزارشی از وساطت حضرت بین انقلابیون و عثمان است به این جملات می‌رسد که «و انی أنشدک‌الله ان لاتکون امام هده الامه المقتول، فانه کان یقال یقتل فی هذه الامه امام یفتح علیها القتل و القتال الی یوم القیامه.» مام نه‌ تنها کار آن‌ها را از نظر "منطق عقل" و تدبیر و آینده نگری قابل نقد می‌دانست، بلکه اقدامات آن‌ها را از نظر "منطق عدل" و دوری از تند روی و افراط گری نبز قابل قبول نمی‌دانست. لذا وقتی درباره قتل عثمان نظر می‌داد، هم عثمان را محکوم می‌کرد و هم شیوه انقلابیون را: «استأره فأساء الاثره و جزعتم فأسأتم الجزع». یعنی عثمان شیوه بدی در خود کامگی در پیش گرفت و شما هم شیوه بدی در اعتراض داشتید. (نهج البلاغه، خطبه30)

این استاد حوزه گفت: در این حرکت انقلابی  از سردمداران و یکی از عناصر بسیار مؤثر عمار یاسر بود. بعد از پیروزی این انقلاب، امیرالمومنین حکومت را در دست گرفت و قصه صفین پیش آمد. روزی عمرو عاص نزد عمار یاسر آمد و نظر او را در مورد قتل عثمان جویا شد. عمار یاسر که خود روزی علم مخالفت را در مقابل خانه عثمان در دست داشت گفت: ما کار درستی کردیم و او مستحق قتل بود. اما با این کار ما راه هر جنایتی را برای شما باز کرد. مقصر این جنایت هایی را که امروزه اتفاق می افتد ما هستیم که این راه را باز کردیم. یعنی اینکه وقتی امیرالمومنین به ما گفتند عجله نکنید و آرام باشید و اینکه نمی دانید فردا ها چه خواهد شد، شور و عواطف انقلابی اجازه نمی داد که درست فکر کنند.

سخنران شب قدر دارالزهرای تهران ادامه داد: امیرالمومنین آمده بود که اوضاع آشفته آن دوران را جمع کند و با گرفتن امتیازاتی از خلیفه، به یک سری اصلاحاتی در آن سیستم برسد. هزار نفر از کوفه  و 600 نفر از مصر آمدند و دور خانه عثمان را محاصره کردند. عثمان کسی را نزد امیرالمومنین فرستاد و از او طلب استمداد کرد. علی (ع) گفت: بیا و عذرخواهی کن و بگو که من روشم را عوض می کنم و فسق و فجورها وظلم ها دیگر تکرار نخواهد شد. عثمان آمد و در مسجد بر منبر نشست و  توبه کرد. انقلابیون باور نکردند و گفتند خلیفه چون در موضع ضعف است اینچنین سخن می گوید. فردا که قدرت دوباره گرفت همان جور و ستم و فسق و فجور ادامه خواهد یافت. امیرالمومنین بر بالای منبر رفتند و فرمودند: از خدا بترسید و  بگویید چه می خواهید. آیا از آنچه که شما نمی پسندیدید، دست برنداشته است و رسما عذرخواهی نکرد. انقلابیون رضایت ندادند. نتیجه این شد که امیرالمومنین کنار رفتند .

محلاتی ضمن اشاره به دیدار حضرت علی(ع) با عثمان درباره تندروی های انقلابیون گفت: در نهج البلاغه آمده است؛ یک بار حضرت علی (ع) با عثمان ملاقات می کنند و می فرمایند: پیغمبر اکرم می فرمایند: خلیفه ای به قتل می رسد و بعد از آن آشوب و گرفتاری و درگیری بین مسلمانان شروع می شود. من می ترسم آن خلیفه ای که پیغمبر وعده آن را داده است تو باشی. تورا به خدا دست از این کارها بردار. اَللَّهَ أَلاَّ تَکُونَ إِمَامَ هَذِهِ اَلْأُمَّةِ اَلْمَقْتُولَ فَإِنَّهُ کَانَ یُقَالُ یُقْتَلُ فِی هَذِهِ اَلْأُمَّةِ إِمَامٌ یَفْتَحُ عَلَیْهَا اَلْقَتْلَ وَ اَلْقِتَالَ إِلَى یَوْمِ اَلْقِیَامَةِ  (خطبه 164 نهج البلاغه) این نقد حضرت اشاره به همان تندروی‌هایی است که انقلابیون آن روز‌ها داشتند و شرح آن به تفضیل در تاریخ آمده است.
محلاتی درباره نخستین نقد تاریخ بر انقلابیون گفت: انقلابیون ـ و از آن جمله مالک اشتر که با هزار نفر از کوفه آمده بود ـ خانه عثمان را در محاصره خود درآوردند و اجازه ورود آب هم به خانه او نمی‌دادند. (الامامه والسیاسه، ج1، ص38) و در همین شرایط بود که امیرالمؤمنین برای رساندن آب به خلیفه اقدام کرد. (امالی شیخ طوسی، ج2، ص325)

سروش محلاتی درباره دومین نقد تاریخ بر انقلابیون گفت: آن ها به جای قتل بدون زجر، او را زیر لگد‌های خود قرار داده و با ضربه به سر و فرو بردن نیزه بر بدن او، او را به قتل رساندند. در العقد الفرید، همسر خلیفه به نام نائله، گزارشی از مشاهدات خود از این وضع فجیع ارائه کرده است. (ج5، ص50) محمدبن ابی بکر و عمروبن حمق، از عناصر فعال در این ماجرا بودند. به نقل مسعودی، امیرالمؤمنین در این شرایط برخی از نزدیکان خود را برای جلوگیری از این اقدامات به خانه عثمان فرستاد. (مروج الذهب، ج2، ص353)

وی  سومین نقد تاریخ بر انقلابیون را عدم اجازه تشییع جنازه خلیفه عنوان کرد و افزود: سه روز بدن او رها شده بود، و حتی دخترش حق نداشت که برای پدر گریه کند، از غسل و نماز بر بدن او نیز ممانعت کردند، و اجازه دفن او را در بقیع ندادند، و در خرابه مجاور آن که یهودیان دفن می‌شدند او را دفن کردند، این محل بعد ها در زمان زمامداری معاویه و در طرح توسعه بقیع به قبرستان بقیع متصل شد. نوشته اند که او را نه غسل دادند و نه بر جنازه اش نمازی خوانده شده است. (تاریخ طبری، ج4، ص412) امیرالمومنین نه تنها با این افراطی گری ها همراه نبود دائما سعی بر آن داشت که آنها را کنترل و منع کند تا این کارهای خلاف قاعده انجام نشود. (همان)

سروش محلاتی در ادامه تبیین سیره اعتدالی حضرت علی (ع) تصریح کرد: از حضرت پرسیدند که ماجرا انقلاب علیه عثمان چه بود؟ حضرت دو کلمه فرمودند که یک کلمه در مورد عثمان بود و کلمه دوم در مورد انقلابیون. در خطبه 30 نهج البلاغه آمده است؛ « اسْتَأْثَرَ فَأَسَاءَ الاْثَرَةَ وَجَزِعْتُمْ فَأَسَأْتُمُ الجَزَعَ وَللهِ حُکْمٌ وَاقِعٌ فی المُسْتَأْثِرِ وَالجَازعِ»« استبداد ورزید،چه بد استبدادى،و شما ناراحت‏شدید و از حد گذراندید و خداوند در این مورد حکمى دارد که درباره ‏«مستبدان‏» و «افراط گران‏» جارى میشود (و هر کدام به واکنش اعمال نادرست‏خود گرفتار مى‏شوند)» هم عثمان استبدادی بدی داشت و هم انقلابیون روش افراطی را در مقابله با او انتخاب کردند.

نمودهای افراط گرایی

حجت الاسلام و المسلمین سروش محلاتی درباره باقی ماندن آثار افراطی گری در جامعه اسلامی پس از بیعت مسلمین با امیر المؤمنین گفت: پس از قتل خلیفه و بعد از آن که مسلمانان با امیرالمؤمنین بیعت کردند، جبهه انقلابیون دچار تشتت گردید، عده‌ای بر پیمان خود با حضرت استوار ماندند، و عده‌ای دیگر از حضرت فاصله گرفتند و یا به مقابله برخاستند. افراطی‌گری در میان گروه دوم و از آن جمله ناکثین و مارقین، ماجرا‌های مفصلی دارد که فراوان بازگو شده است و لذا بازخوانی پرونده تکفیریانی مانند خوارج که روزگاری "با" امیرالمؤمنین بودند، و روزگار دیگر "بر" حضرت خروج کردند، در این جا ضرورتی ندارد، ولی نباید فراموش کرد که آثار افراطی‌گری در میان اصحاب و یاران حضرت نیز، تا پایان دوره خلافت امام، حضور داشت، اعضای این جریان چون به پیشوای خودباور قلبی و اعتقاد راسخ داشتند، لذا تندروی‌هایشان به جدا شدن از حضرت، نیانجامید، ولی پیوسته در سخنان و رفتارهایشان، تندروی ظهور می‌کرد و امیرالمؤمنین در برابر خواسته‌هایشان مقاومت می‌کرد. هرچند گاه فضاسازی‌هایشان، ابتکار عمل را از حضرت می‌گرفت، و امام را به اقدامات ناخواسته، وادار می‌کرد. از این رو ما در دوره حکومت امیرالمؤمنین، با دو جریان افراطی مواجه‌ایم، جریانی که در برابر امام قرار دارد مانند تکفیری های آن دوران یا خوارج، و جریانی که در کنار و در حلقه اول یاران امام قرار دارد و نمی‌خواهد از دستور حضرت تخطّی کند. برای درک درست از افراطی‌گری در میان پیروان حضرت، باید عملکرد این گروه دوم، مورد تأمل قرار گیرد. عده ای از افراطی های انقلابی که حالا جزو پیروان حضرت علی (ع) هستند با همان منش تند دوباره ظهور پیدا کردند.

1ـ بیعت تحمیلی

به گزارش جماران، سخنران دارالزهرای تهران در نخستین شب قدر افزود: مالک اشتر علاوه بر این که برای گردن زدن امثال عبدالله بن عمر، توجیه سیاسی داشت، می‌توانست توجیه فقهی نیز ارائه کند، همان توجیه که می‌گوید: بیعت با امام مسلمین و یا رأی دادن به او یک "تکلیف" است، و هرکس که از وظیفه خود امتناع می‌کند، می‌توان او را با اعمال قدرت و فشار، به آن وادار کرد.(ر.ک: دراسات فی ولایة الفقیه، ج1، ص571)

وی با تأکید بر این که شاخص باید معصوم باشد؛ افزود: در اینجا شاخص نه عمار یاسر است و نه مالک اشتر. بلکه خود حضرت علی (ع) هستند که باید شاخص محسوب شوند. هر شخص غیر معصوم باید با شخص معصوم سنجیده شود و بس و غیر از این صحیح نیست.  بیعت با امیرالمؤمنین، در فضایی کاملا آزاد انجام گرفت و هیچ تهدیدی وجود نداشت. از این رو برخی از مسلمانان به بهانه‌های واهی، از بیعت کردن امتناع کردند. در این شرایط، برخی از یاران حضرت، شیوه بیعت تحمیلی و رأی زوری را پیشنهاد می‌کردند. البته نیت و قصد آنان خیر بود و گمان می‌کردند که با زور و فشار می‌توان جلوی مخالفت‌ها را گرفته و جامعه‌ای یکدست پدید آورد. اولین نمود این تندروی ها در پیروان حضرت علی (ع) تحمیل حکومت برای معدود افرادی بود که بیعت نمی کردند. علی (ع) در مقابل این تندروی ها مقاومت می کرد. رو مالک اشتر به این باور بود که با زور باید افرادی مانند عبدالله بن عمر را وادار به بیعت کرد و اگر تسلیم نشوند، باید گردن‌شان را زد! لذا درباره او به امام گفت: عبدالله احساس امنیت و آزادی می‌کند که حاضر به بیعت نیست و خود را از تازیانه و شمشیر شما در امان می‌بیند، اجازه دهید تا گردن او را بزنم! امام فرمود: من بعیت از روی اکراه نمی‌خواهم، او را آزاد بگذارید: «فقال الاشتر: إن هذا أمن من سوطک و سیفک فدعنی اضرب عنقه، فقال(ع): لست ارید ذلک منه علی کره، خلّو سبیله».

2ـ حبس متّهمان

 محلاتی همچنین نمود دوم تندروی ها در زمان حکومت علی (ع) در بین پیروان آن حضرت، تلاش برای برخورد با  افرادی دانست که  تا آن  لحظه مشکلی برای حکومت ایجاد نکرده بودند، ولی جزو موافقین حکومت هم نبودند. بعضی از پیروان حضرت فشار می آوردند که باید کار اینها را یکسره کنیم تا مشکلی ایجاد نکنند. امیرالمومنین فرمودند: اینها که فعلا کاری انجام نداده اند. آنها می گفتند ما اینها را می شناسیم این ها اگر آزاد باشند خطر ایجاد خواهند کرد. برخورد با کسانی که مورد سوءظن قرار می‌گیرند و اقدام به دستگیری و حبس آنان، در جهت جلوگیری از اقدامات تخریبی‌شان، یکی از خواسته‌های عناصر افراطی است و گاه افرادی که به عقل و تدبیر هم شناخته می‌شوند این گونه شیوه‌ها را تجویز و توصیه می‌کنند. مثلا ابن عباس به امیرالمؤمنین پیشنهاد کرد که چون طلحه و زبیر در صددند که به مکه بروند و در آن جا زمینه شورش و عصیان را فراهم آوردند، آن‌ها را زندانی کند و بدین وسیله جلوی فتنه آن‌ها را بگیرد. ولی امیرالمؤمنین به چنین پیشنهاد‌هایی تن نمی‌داد و آن را ظلم می‌شمرد و مجازات قبل از جرم را ناعادلانه می‌دانست: یابن عباس أتأمرونی بالظلم بدأ و بالسیئه قبل الحسنه و اعاقب علی الظنه و التهمه، کلا! (الجمل، مفید، ص167) حضرت فرمودند اینها که هنوز کاری نکرده اند. ما ظلم را شروع کنیم؟ اگر جنایتی انجام نداده اند و مرتکب خلافی نشده اند نمی توان آنها را محاکمه کرد. این ها همان خواسته های انقلابی بود که امیرالمومنین زیر بار آن نمی رفت.

3ـ برخورد با معتزلان و کناره گیران

حجت الاسلام سروش محلاتی با تشریح نمود سوم افراطی گری های اعوان و پیروان حضرت علی (ع) در زمان حکومت گفت: گروهی معتزله بودند. ضد انقلاب نبودند و طرفداری معاویه را هم نمی کردند. کاری به حکومت و دستگاه حکومتی نداشتند و به نوعی کناره گیری کرده بودند و سراغ زندگی شان رفته بودند. البته این گروه با معتزله کلامی ها متفاوتند. بعضی از همین انقلابی ها نسبت به آنها این عقیده را داشتند که چطور می شود از امکانات حکومت علی (ع) استفاده می کنید و تحت لوای حکومت او هستید و همکاری نمی کنید. این وظیفه شماست که از خلافت علی (ع) حمایت کنید در غیر این صورت جمع کنید و بروید. اما در حکومت علوی، کسانی که با حضرت بیعت نکرده بودند، از امنیت و آزادی برخوردار بودند و تا وقتی در برابر حکومت دست به قیام نمی‌زدند، کسی متعرض آن‌ها نمی‌شد، ولی افراد تندرو اینگونه مماشات و سماحت را نمی‌پذیرفتند و خواهان برخورد انقلابی با این گروه بودند، مثلا محمدبن ابی بکر وقتی به عنوان استاندار مصر به آن جا رفت، در فاصله کم‌تر از یک ماه، متعزلین (کسانی که از بیعت کناره‌گیری کرده بودند) را احضار کرده و اخطار نمود که یا تسلیم می‌شوید و ما را می‌پذیرید، و یا باید مصر را ترک کرده و از شهرهای ما بیرون روید، چون اینجا جای امت حزب الله است و ما این امکانات را خرج شماها نمی کنیم.: «اما ان تدخلوا فی طاعتنا اما ان تخرجوا من بلادنا.» و چون آنان مقاومت کردند، محمد بن ابی بکر، با عده ای از این بیچاره های ساکت هم درگیری خونین پیدا کرد؛ تنها به جرم این که ساکت بودند.این درحالی بود که استاندار قبل ـ قیس بن سعد ـ به آن‌ها امنیت داده بود(شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج6، ص73)

4ـ حذف عاقلان

وی نمود دیگری این تندروی ها را فشار برای خارج کردن افراد عاقل از سیستم و حکومت دانست و ادامه داد: اینکه چنین افراد معتدل را به شیوه های مختلف از اطراف امیرالمومنین پراکنده کنند. افراطی‌ها برای آن که همه امور را به قبضه خود درآورند، چاره‌ای جز "حذف" عناصر معتدل و با تدبیر ندارند، و برای این که در حذف موفق شوند بناچار ابتداء باید با القاء سوءظن و طرح تحلیل‌های غیر واقعی آنان را در معرض اتهام قرار داده و جوّ روانی برعلیه آنان بوجود آورند. به نظر می‌رسد که یکی از عاقل‌ترین و با تدبیر‌ترین اصحاب امیرالمؤمنین ـ بلکه عاقل‌ترین آن‌ها ـ قیس بن سعد بن عباده است که همگان او را به این صفت معرفی کرده‌اند. و یکی از نمونه های دردآور این مساله قضیه اولین استاندار منتسب ازطرف حضرت علی (ع) برای مصر، قیس بن سعد بن عباده بود. همه مورخان از شیعه گرفته تا سنی، قیس را از نظر عقل و تدبیر شخصیتی ممتاز شمرده اند. او در ابتداء از طرف حضرت استاندار مصر شد، پس از چندی معاویه باب مکاتبه با او را گشود، و  با این شیطنت معاویه، بخشی از عناصر ساده لوح یا تند رو در میان اصحاب امیرالمؤمنین تحت تأثیر قرار گرفته، و با دامن زدن به شایعات از حضرت خواستند که او را عزل کند، امام(ع) آن نسبت‌ها به قیس را نمی‌پذیرفت و می‌فرمود "انی والله ما اصدّق بهذا علی قیس"، ولی عبدالله بن جعفر اصرار داشت که باید او را عزل کرد زیرا نباید روزه شک‌دار بگیریم: "دع مایریبک الی مالا یریبک" و البته عبدالله سعی می‌کرد که با عزل قیس، زمینه استاندار شدن برادرش محمدبن ابی بکر ـ که از مادر بایکدیگر مشترک بودندـ را فراهم کند. (الغارات، ج1، ص137)

محلاتی ادامه داد : در اوایل حکومت حضرت علی (ع) که قیس به مصر رفته بود، معاویه بن ابی سفیان، برای جذب او نامه هایی برایش نوشته و وعده هایی داده بود. قیس در مقابل این رفتار معاویه برای اینکه درگیری ایجاد نشود با ادبیات دیپلماتیک و مماشات برخورد کرده بود و با ادبیات سیاسی مبهم و تعبیرات دو پهلو، پاسخ معاویه را داد تا اهداف واقعی او آشکار شود، بعد از چندین دوره نامه نگاری بین او و معاویه، معاویه که از وی بسیار نگران بود به جنگ روانی روی آورد و اعلام کرد که قیس با من سازش کرده است و در این باره سند مجعولی را منتشر کرد. با شیطنیت معاویه نامه ای جعلی (ع) از زبان قیس خطاب به معاویه و با این عنوان که ما در مصر طرفدار تو و در مقابل علی (ع) بن ابی طالب هستیم منتشر شد. این سند جعلی (ع) تا کوفه و به دست اصحاب امیرالمومنین رسید. همان گروه های انقلابی با اعمال فشار بر حضرت علی (ع) خواستار برکناری او از مصر شدند. حضرت علی (ع) فرمودند که من به قیس اطمینان دارم و این سند ساختگی است و باید در این زمینه تحقیق کنیم. آنها پایشان را در یک کفش کردند که الا و بلا باید قیس را برکنار کنید. آنقدر بر حضرت امیرالمومنین فشار آوردند تا حضرت را مجبور به برکناری قیس کردند. به تعبیر آیه‌الله احمدی میانجی، اطرافیان ناآگاه و تند رو امام، امام را مجبور کردند که قیس را عزل کند: "الجئوه(ع) الی عزل قیس" (مکاتیب الائمه، ج1، ص512) و به تعبیر علامه مجلسی، این فشار‌ها نمونه‌ای از همان فشار‌های خوارج بود که در صفین به قبول حکمیت انجامید و در حالی که حضرت نظر دیگری داشت، در شرایط اضطراری به خواسته ایشان تن داد. (بحارالانوار، ج33، ص540) در واقع علامه مجلسی بر این باور است که آن کاری را که خوارج در قضیه حکمیت کردند و به زور علی (ع)  برای پذیرفتن حکمیت را تحت فشار قرار دادند، همان کار را برای غزل قیس انجام دادند و وقتی آثار منفی این تندروی‌ها آشکار گردید، که محمدبن ابی بکرکه سابقه های تند و تیزی داشت به مصر رفت، و در اثر عدم تدبیر کافی و با شیطنت معاویه او نیز شهید شد. بعداز او مالک اشتر برای فرمانداری مصر برگزیده شد که او نیز شهید شد و بالاخره با شهادت او، بحران مصر بالا گرفت و در نهایت مصر سقوط کرد.سقوط مصر نتیجه فشاری بود که افراد افراطی بر امیرالمومنین وارد می کردند؛ در حالی که با مدیریت و تدبیر و سیاست شخصیتی مانند قیس جلوی این فاجعه را می‌توانستند بگیرند. چه این که حضرت، پس از وی، نظر به استانداری هاشم بن عتبه داشت که مانع شدند و پس از شهادت محمد بن ابی بکر، امام تصریح کرد که اگر هاشم اعزام شده بود، عرصه به دست دشمنان نمی‌افتاد و فرصت سوزی نمی‌شد: «و قد اردت تولیه مصر هاشم بن عتبه و لو ولیته ایاها لما خلّی مهم العَرصه و لا انهزَهُمُ الفرصه». (نهج البلاغه، خطبه66)

5ـ تندروی در برخورد با دشمنان

حجت الاسلام و المسلمین سروش محلاتی درباره اقدامات افراط گرایانه برخی مسلمین و بی توجهی های آنان به توصیه های امیر المؤمنین اظهار داشت: در میان اصحاب امیرالمؤمنین بزرگانی بودند که از سرِ عشق به حضرت و به دلیل شدت عداوت نسبت به دشمنان وی، تقاضای برخورد‌های تند با دشمنان را داشتند و چه بسا توصیه‌های حضرت به رفق و مدارا، برایشان غیر قابل تحمل بود، مثلا امیرالمؤمنین با پایان یافتن جنگ جمل، اعلام عفو عمومی کرد و از تعقیب سپاهیان دشمن تعرض به مجروحان آنها را منع نمود، ولی این شیوه برای عماریاسر، سنگین بود، و به فرموده امام سجاد، او مردی تند و تیز بود، و لذا توقعات دیگری داشت: «ان ابا الیقظان کان رجلا حادا«ً. ولی امیرالمؤمنین فرمود: آن گونه که پیامبر بعد از فتح مکه با مشرکان رفتار کرد، با سپاه بصره برخورد می‌کنم. (شیخ طوسی، تهذیب، ج6، ص155) همین خصلت روحی و سیاسی سبب آن می‌شد که گاه این گونه افراد به رفتارهایی دست بزنند که خواسته یا ناخواسته با شیوه و سبک امیرالمؤمنین ناسازگار باشد، چه این که در جریان جنگ جمل، چنین اتفاقی به دور از چشم حضرت توسط مالک اشتر افتاد. ماجرا این است که یک بار ابوحمزه ثمالی به امام سجاد گفت چرا امیرالمؤمنین در جنگ جمل و در برخورد با مسلمانان طاغی، رفتاری برخلاف رفتار بزرگوارانه پیامبر با مشرکان داشت؟ بعد از فتح مکه پیامبر عفو عمومی اعلام کرد. امام سجاد بسیار ناراحت شد و فرمود: حضرت علی(ع) همان سیره پیامبر را داشت، ولی جریان این است که وقتی مالک اشتر فرماندهی خط مقدم را برعهده داشت امام به او کتبا دستور داد که فراریان را تعقیب نکند و مجروحان را آزار ندهد، نامه به مالک رسید و او آن را جلوی زین اسب خود قرار داد و به جنگ ادامه داد و اصحاب جمل را از دم درو کرد و تا خانه هایشان تعقیب کرد، و پس از آن نامه را برداشت و خواند و مضمون آن را به سپاهیان خود اعلام نمود! (کافی، ج5، ص33) اگر بعضی از مسائل در جنگ جمل اتفاق افتاده است کار مالک اشتر است و این را به پای حضرت علی (ع) ننویس. اینها جزو اصحاب امیر المومنین بودند و حضرت بسیار سعی می کرد که آنها را کنترل کند. یک افراطی گری در جبهه مقابل و در خوارج بود و یک افراطی گری در یاران و اطرافیان حضرت امیر وجود داشته است. چنانچه امیرالمومنین در طول 5 سال حکومتش با این گروه ها درگیر است.

سروش محلاتی ادامه داد: نمونه‌های فوق به عنوان نمود‌هایی از تندروی و افراط‌گرایی، نشان می‌دهد که این گرایش ناشایسته اخلاقی وسیاسی را فقط در مخالفان نباید دید، و حتی کسانی که به رأس هرم قدرت در حکومت اسلامی نزدیک اند، از این آفت، مصونیت ندارند. از این رو باید بررسی کرد که ریشه این مشکل در کجاست؟ و چرا افراد شایسته نیز ممکن است به آن دچار شوند؟ و راه مقابله با این آسیب چیست؟ و چگونه می‌توان جامعه اسلامی را در مسیر تعادل و به دور از افراط و تفریط، مدیریت کرد؟ امید است در فرصت‌های دیگری به این موضوع برگردیم.

وی در پایان افزود: فاصله زیادی بین علاقمند، معتقد و فدایی  حضرت علی (ع) با کسی که بتواند عدالت  حضرت علی (ع)  را داشته باشد و بتواند حد وسط را حفظ کرده و دچار افراطی گری نشود وجود دارد. یک افراطی گری امشب در مسجد کوفه موجب شکافته شدن فرق حضرت علی (ع) می شود. و بنا به گفته شیخ مفید، افراطی گری دیگر در کشتن ابن ملجم و سوزاندن او روی می دهد. این علی (ع) رغم سفارش حضرت علی (ع)  برای قصاص یک ضربه در مقابل یک ضربه بوده است. خوشا به حال کسانی که پیرو واقعی حضرت علی (ع)  هستند.

کلمات کلیدی:   معارف ،علی علیه السلام ،معاویه ،مالک اشتر
     
 
همراه با ناطق نوری
ساعت ۳:٢٧ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۸ تیر ۱۳٩۳  
 
 
پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :
حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری ضمن اشاره به اهمیت کنار گذاشتن تعارف با کارگزاران در شیوه سیاسی امام علی(ع) گفت: یکی از مشکلات کشور ما تعارف و رودرواسی است، اگر اعلام می کنیم چند میلیارد را حیف و میل کردند، رسیدگی کنیم و نتیجه را به اطلاع برسانیم. اگر همه زیر سؤال بمانند، مردم در تشخیص راست و دروغ دچار مشکل می شوند و خدای ناکرده به اجماع مرکب می رسند.
 
به گزارش انتخاب به نقل از جماران، حجت الاسلام و المسلمین علی اکبر ناطق نوری در مراسم احیای شب بیست و یکم در حرم مطهر امام خمینی اظهار کرد: حضرت علی(ع) در حکومت خود با کسی تعارف نداشت. اگر شخصی بیت المال را حیف و میل می کرد، او را متهم و مسئولیت را از او سلب می کرد و اجازه می داد آبرویش برود. ما چرا تعارف می کنیم؟ من در سخنرانی های قبلی خودم هم گفته ام که زودتر به تخلفات رسیدگی کنید تا ذهن مردم نسبت به مسئولان خراب نشود. مبادا دوغ و دوشاب یکی شوند.

رییس گروه بازرسی دفتر مقام معظم رهبری در ابتدای سخنان خود ضمن اشاره به این مسئله که مورخین و محققین در طول سالیان طولانی موفق به بیان گوشه ای از شخصیت جامع امیر المؤمنین هم نشده اند، اظهار کرد: علی شخصیت کاملی است که بسیاری درباره او تحقیق و بررسی کرده اند، از آن جمله است محقق غیر مسلمان جرج جرداق مسیحی که کتاب ارزشمند الامام علی صوت عدالت الانسانیه را نوشته است و عبدالفتاح عبدالمقصود از علمای بزرگ اهل سنت که چند جلد کتاب درباره شخصیت علی به رشته تحریر درآورده است.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری در ادامه به سفر خود به هند به مناسبت بزرگداشت امام علی(ع) در این کشور اشاره کرد و افزود: در هند، دانشمندی در جشن عید غدیر به سخنرانی پرداخت که باید اعتراف کنم سخنرانی من پس از او رنگی نداشت. در همین سفر و در مراسم دیگری در حیدر آباد، استاندار این منطقه سخنرانی ای درباره علی داشت که من را به تعجب واداشت. پس از اتمام جلسه از او دلیل شناختش نسبت به علی(ع) را پرسیدم و او در جواب گفت، من در نوجوانی از اطرافیان مهاتما گاندی بودم.  او همواره دو شخصیت را به ما معرفی و توصیه می کرد که آنها را الگوی خود قرار دهیم، به خصوص در حرکت انقلابی. آن دو شخصیت یکی علی ابن ابیطالب بود و دیگری فرزند او حسین بن علی.

وی سخنان خود درباره شخصیت جامع الاطراف علی(ع) را با توصیف ویژگی های او در برخورد با مردم، کارمندان و کارگزاران در دوران خلافت آغاز کرد و در این باره گفت: قبل از هر چیز باید این مسئله را در همه رفتارهای امیر المؤمنین مورد توجه قرار دهیم و آن اینکه دو چیز برای حضرت علی(ع) همواره دغدغه بود؛ یکی حق و دیگری عدل. اگر 25 سال سکوت کرد برای از بین نرفتن حق بود. او از حق مسلم خود گذشت تا حق بالاتری به نام اسلام از بین نرود.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری در ادامه به خطبه سوم نهج البلاغه معروف به خطبه شقشقیه اشاره کرد و گفت: امام علی (ع) 25 سال برای حفظ اسلام و دین خدا سکوت کرد. او در این خطبه می فرماید: شخصیت مرا و محوریت من در مورد خلافت را می دانستند و از میزان قدرت و علم من آگاه بودند و می دانستند که هیچ پرواز کننده ای نمی تواند به چنین اوجی برسد. اما من تصمیم گرفتم در این شرایط برای بقای اسلام و حق صبر کردن بهتر است. پس صبر کردم اما مانند کسی که خار در چشمش باشد و استخوان در گلویش.

وی افزود: بعد از 25 سال زمانی که سراغ علی (ع) آمدند، باز هم برای حق و دفاع از عدل، حکومت را نپذیرفت. علی فردی عافیت طلب نبود و نمی خواست از زیر بار مسئولیت فرار کند. او مرد جنگ و مبارزه و حرکت و کار بود و در همان دوره ای که از حکومت کناره گرفته بود، گونی هسته های خرما را به دوش می کشید و می کاشت تا نخل به عمل بیاورد و خرما تولید کند. زمانی که برای پیشنهاد خلافت نزد علی آمدند، فرمود من را رها کنید و به دنبال کسی جز من بروید. شما تحمل حکومت علی را ندارید. فرمود اگر من خلافت را بپذیرم، به تصمیمی که خود می گیرم عمل می کنم نه آنچه که شما می خواهید.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری این سخن علی را حکایت از تعارف نداشتن او با دیگران در امر خلافت و حکومت داری دانست و اظهار کرد: مولا علی(ع) در اداره کشور با کسی تعارف نداشت. جناح، گروه و خط برای او اهمیتی نداشت و معیار او در حکومت داری حق و عدل بود. به همین دلیل می گفت اگر من خلافت را بپذیرم، کسانی را که پیش از من در حکومت داری ظلمی به مردم کرده اند و از بیت المال برای خود هزینه کرده اند، رها نمی کنم و حساب آنها را هم می رسم. او می فرمود اگر بیت المال را به تاراج برده و هر طور که دلتان خواسته باشد آن را خرج کرده باشید، حتی اگر مهریه زنانتان باشد از شما پس خواهم گرفت.

وی ادامه داد: شخصی مسئولیتی را در کشور بر عهده می گیرد و هر طور دلش خواست بیت المال را خرج می کند، آن وقت می گویند تا زمانی که بر مسند است، مصلحت نیست جلوی او را بگیریم. وقتی هم که از مسندش کنار رفت می گویی حالا که رفته است و دیگر مرده را لگد نزنیم. پس کی و کجا می خواهیم حساب بیت المال را برسیم؟ مگر ما نمی گوییم شیعه و پیرو علی هستیم؟ امیر المؤمین علی (ع) که خطاب به کارگزاران خود می فرماید قلم خود را ریز کنید و کمتر در نوشتن کاغذ را حرام کنید. اگر حکومت علی اینگونه است، تکلیف ما که اینگونه حساب بیت المال را به حال خود رها می کنیم چیست؟

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری افزود: مسلمانان سخنان امیر المؤمنین علی(ع) را پذیرفتند و با او بیعت کردند. بسیاری از افراد هم بعدها زیر بیعتشان زدند چرا که زمانی که از علی خواستند خلافت را بپذیرد، تصور می کردند او شعار می دهد و پس از مدتی حرف هایش را فراموش می کند. غافل از اینکه حضرت علی(ع) حکومت را برای دفاع از حق و عدل پذیرفته بود. او فرمود به خدایی که این گندم را از وسط به دو نیم مساوی تقسیم کرده است، اگر آمدن شما مردم نبود و اگر با من اتمام حجت نمی شد و اگر خداوند از عالمان پیمان نگرفته بود که در صورت مشاهده وضعیت در جامعه که در آن عده ای از فرط سیری و پرخوری نمی دانند چه کنند و عده ای دیگر از شدت فقر چاره ای ندارند، برای برپایی حق قیام کنند، ریسمان شتر خلافت را روی دوشش می انداختم و می گذاشتم در خانه هر کسی که می خواهد برود.

وی نقطه آغاز جنگ جمل را پذیرفته نشدن حکومت عدل علی از سوی برخی زمامداران قبل از امیر المؤمنین دانست و گفت: وقتی علی (ع) بر مسند خلافت نشست، گروهی از گردن کلفت ها که تا پیش از آمدن او هر کاری می خواستند کرده بودند، دیدند علی می خواهد حسابشان را برسد، جلسه گذاشتند. در آن جلسه تصمیم گرفتند که ولید با علی(ع) صحبت کند. ولید نزد حضرت علی(ع) رفت و به او گفت: ابالحسن تو در حکومت خود اجازه نده کارگزاران از بیت المال استفاده کند، به کارگزاران خلفای قبلی کاری نداشته باش. در ضمن از یاد مبر که ما دل خوشی از تو نداریم. تو عموهای ما یا پسران عموهایمان را کشته ای، اما ما چاره ای جز رأی دادن به تو نداشتیم.

ناطق نوری افزود: امیر المؤمنین در جواب آنها گفت من سرباز خدا بوده ام و برای خدا شمشیر زده ام. ضمن اینکه من کاری به گذشته افراد ندارم، اما خدا دستور داده است که عدل مراعات شود. از همان زمان بود که این قبیل از افراد فهمیدند آبشان با حضرت در یک جوی نمی رود همین مقدمه ای برای جنگ جمل شد. علی 5 سال حکومت کرد و در این مدت کوتاه در سه جنگ شرکت کرد، آن هم جنگ با مسلمانان و اهل قبله؛ چراکه حق برای او اصل و اساس بود و عدل باعث شد برای رسیدن به حق قیام کند.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری در بخش دوم سخنان خود درباره فاصله ما با روش امیر المؤمنین علی(ع) در برخورد با کارگزاران اظهار کرد: جمهوری اسلامی نظام بسیار مبارکی برای ما و نعمتی است که بچه های بسیاری پای انقلاب آن خون داده اند. مردم ما نیز با وجود انتقاداتی که دارند، پای این انقلاب، ارزش های آن و رهبری نظام ایستاده اند. جهان اسلام گرفتار فجایع است اما جمهوری اسلام به برکت نظام، ولایت فقیه و مردم معتقد به ولایت فقیه پا برجاست. هدف اصلی دشمنان و استکبار جهانی و اقمار آنها در منطقه جمهوری اسلامی است، اما به برکت این نظام، وحدت و انسجام و حضوری که مردم در عرصه دارند، جرئت چنین کاری را ندارند.

وی در ادامه حضور مردم در عرصه هایی همچون روز قدس و 22 بهمن را باعث افتخار نظام جمهوری اسلامی دانست و اظهار کرد: این مردم با وجود انتقادات بسیاری که دارند، با دهان روزه و در گرمای برای دفاع از مردم فلسطین در روز قدس از خانه های خود بیرون می آیند. راهپیمایی روز 22 بهمن سال به سال پرنشاط تر و مصمم تر برگزار می شود و نشان می دهد که مردم پای انقلاب ایستاده اند. قدر این مردم را باید بدانیم. نباید بگذاریم مسئله دار شوند. اگر مدیر، رئیس یا وزیری تخلف کند، بیت المال را هدر دهد یا با مردم برخوردی بد داشته باشد و آنها را تحویل نگیرد، قدر این مردم را ندانسته است. این مردم ما را آوردند و همین مردم جنگیدند. حالا ما تا وزیر و رئیس می شویم آنها را تحویل نمی گیریم.

ناطق نوری در توضیح رفتار امیر المؤمنین علی(ع) به برخی نامه های او به حکام زیر دست خود اشاره کرد و گفت: ایشان در نامه ای خطاب به فرماندار فارس می فرمایند، کشاورزان منطقه تو شکایت دارند و می گویند تو خشن و سنگدل هستی و مردم را تهدید می کنی. ایشان همچنین در نامه ای دیگر به زیاد بن ولی می نویسند و می گویند خبر رسیده است که به بیت المال خیانت کرده ای. به خدا قسم اگر خیانت تو کم یا زیاد باشد، چنان با تو شدید برخورد می کنم که از زندگی ات بهره ای نبری و نتوانی نان زن و بچه ات را نتوانی در بیاوری.

وی ادامه داد: بذل و بخشش از بیت المال برای جلب نظر مردم، ناپسندیده است. حضرت علی(ع) نامه دیگری به یکی از فرمانداران خود نوشته اند که در آن می فرمایند تو مثل اینکه ارث پدر و مادرت را به خانه می بری. پناه بر خدا مگر به معاد اعتقاد نداری؟ از دقت حساب روز قیامت نمی ترسی؟ ما فکر می کردیم تو فرد عاقلی هستی. چگونه بیت المال را به خانه می بری در حالی که می دانی حرام است.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری یکی از مشکلات نظام سیاسی کشورمان را تعارف و رودرواسی دانست و گفت: حکومت علی با کسی رودربایستی ندارد. او به زمامداران خود نامه می نوشت و به آنها دستور می داد به محض دریافت نامه، خود را به او معرفی کنند و از حکومت داری کناره بگیرند. در حکومت علی اگر کارمندی تخلفی مرتکب می شود، اگر شخصی بیت المال را حیف و میل می کند، او را متهم و مسئولیت را از او سلب می کند و اجازه می دهد آبرویش برود.

وی رسیدگی به تخلفات مالی در سیستم کشور و اطلاع رسانی نتایج این رسیدگی به مردم را مهم تلقی کرد و افزود: مردم مدام از خودشان می پرسند پس تکلیف چند میلیاردی که حیف و میل کردند، چه شد؟ سؤال می کنند که بیمه تأمین اجتماعی چه شد؟ رسیدگی کنید و پاسخ مردم را بدهید. اگر هم نتوانستید بگویید نتوانستیم و دلایل را برای آنها بیان کنید. ما که نباید با مردم رودربایستی داشته باشیم.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری یکی دیگر از مشکلات نظام را تملق و چاپلوسی دانست و تصریح کرد: امام صادق(ع) در حدیثی می فرمایند خدا همه کارهای مؤمن را به اختیار خودش گذاشته، جز اینکه خودشان را ذلیل کنند. حضرت علی(ع) وارد شهر انبار شدند و مردم آن شهر که ایرانی بودند شروع به سجده کردند. حضرت ایستاد و پرسید چرا سجده می کنید؟ ایرانی ها جواب دادند این رسم ماست. حضرت علی(ع) فرمودند چه بد عملی است آنکه در دنیا جز رنج ندارد و در آخرت جز عذاب. ایشان در جایی دیگر می فرمایند آنگونه که با سلاطین سخن می گویید با من سخن نگویید.

وی ادامه داد: امیر المؤمنین علی(ع) می فرمودند من مصون از خطا نیستم، مگر آنکه خدا کمکم کند. بنابراین اگر پیشنهاد، مشورت یا حرف حقی دارید، به من بگویید.  ایشان تملق و چاپلوسی را نمی پذیرفت. شخصی بسیار از امام علی(ع) تعریف و چاپلوسی کرد. حرف هایش که تمام شد ایشان فرمودند من بسیار پایین تر از تعاریف تو و بسیار بالاتر از آنچه هستم که در دلت درباره من فکر می کنی.

حجت الاسلام و المسلمین ناطق نوری در پایان گفت: تملق و رودربایستی در کنار باندبازی مثل موریانه به انقلاب اسلامی آسیب می رساند. بنابراین نیازمندیم نگاه علی به مردم و کارگزاران را مورد توجه قرار دهیم