مطهری، مصباح، آزادی بیان
ساعت ۸:٥٩ ‎ق.ظ روز شنبه ۱٢ دی ۱۳٩٤  

 

پایان نامه

دوشنبه 4 اردیبهشت 1391       

 

بررسی و مقایسه آرا و نظریات آیت الله مطهری و آیت الله مصباح یزدی درباره آزادی عقیده و بیان

 

در چکیده این پایان نامه آمده: «بر حسب این پژوهش، استاد مطهری نظریه حقوق طبیعی را به منزله یکی از مبادی تصدیقی دیدگاه خویش پذیرفته و این امر بعدا مورد نقد استاد مصباح قرار گرفته است.

آیت الله مطهری در مبحث آزادی عقیده، همواره بر این نکته تاکید می کند که آدمی فقط در داشتن عقاید مبتنی بر تفکر صحیح و منطقی آزاد است و لذا در اتخاذ عقاید مبتنی بر احساسات و عواطف و تقلید، آزاد نیست و این عقاید نباید مجال بروز یابند. اما او در خصوص اصل آزادی بیان، موضع واحد ندارد. گاهی آن را به طور بسیار محدود می پذیرد و درست تر آن است که بگوییم اصلا آن را نمی پذیرد؛ چون حد آن را توحید می داند و لذا مخالفان توحید مجال بیان عقاید خویش و دفاع از آن را ندارند. و گاهی دیگر آزادی را به طور کامل می پذیرد. بر طبق همین موضع، کافران و ملحدان نیز به شرط آنکه ریا نورزند و دروغ نگویند می توانند آراء و نظرات خویش را مطرح کنند و هیچ کس هم مانع عقاید غیراسلامی آنها نمی شود.

درواقع، آیت الله مطهری از مواضع سنتی فقهی قدری فاصله گرفته ولی همچنان به آن مبانی ملتزم است. او پاره ای از لوازم دیدگاه جدید مربوط به حقوق بشر را پذیرفته و در عین حال در مبادی دین شناسی و انسان شناسی مقبول خویش تجدیدنظر نکرده و به همین دلیل، نوعی ناسازگاری در اقوال او دیده می شود. به بیان دیگر، او هیچ یک از دو نظریه رقیب را به طور کامل نمی پذیرد و به لوازم آنها ملتزم نمی شود.

موضع آیت الله مصباح یزدی با آیت الله مطهری قدری متفاوت است. او آزادی عقیده را اساسا خارج از حوزه قوانین حقوقی می داند، اما درخصوص آزادی بیان صراحتا با مفاد اصول مربوط به آزادی عقیده و بیان در اعلامیه حقوق بشر مخالفت می ورزد. از نظر او مخالفان عقاید اسلامی، یا معتقدان به عقاید غیراسلامی –اعم از پیروان ادیان الهی یا مادی مذهبان- مطلقا حق ترویج و تبلیغ و دفاع از عقاید خویش را در ملأ عام ندارند و از آنجا که این امر مفسده انگیز است و هیچ مصلحتی بر آن مترتب نیست، حکومت باید جلوی آن را بگیرد. او فقط آزادی مؤمنان و آن هم موافقان عقاید خویش را می پذیرد و مخالفان را واجد چنین حقی نمی داند و بر لزوم مبارزه با آن تأکید می کند. به بیان دیگر او به روشنی و با قاطعیت تمام از مواضع فقیهان سنتی دفاع می کند و مخالفت خویش را با آزادی بیان عقاید مخالف و نیز آزادی انتخاب مذهب اعلام می دارد و تغییر مذهب را که در واقع لازمه قبول آزادی عقیده است، ارتداد و مشمول حکم قتل می داند.»

این پایان نامه در پنج فصل تنظیم شده است. فصل اول آن به کلیات اختصاص دارد که موضوعاتی همچون طرح مسئله، پیشینه تحقیق، سؤالات و اهداف و روش تحقیق در آن معرفی شده است.

در فصل دوم با عنوان «ادبیات موضوع» به ارائه تعریف از «آزادی» و بیان اقسام آن و منابع قانونی آزادی پرداخته شده است.

فصل سوم به تبیین «آزادی عقیده و بیان، از دیدگاه استاد شهید آیت الله مطهری» می پردازد و در فصل چهارم «آزادی عقیده و بیان، از دیدگاه آیت الله مصباح یزدی» بررسی شده است.

در فصل پنجم نیز با عنوان «ماحصل و تطبیق» نتیجه پژوهش بیان شده است.

نویسنده، نتایج تحقیق خود را در فصل پایانی ضمن پاسخ به چهار پرسش زیر جمع بندی نموده است:

1 -    آیا این دو عالم و متفکر مسلمان حق آزادی عقیده و بیان را آنچنان که در اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده است، به طور کامل رد می کنند یا به طور کامل می پذیرند و یا به تفصیل قائل اند؟

2 -   آیا آیت الله مطهری و آیت الله مصباح یزدی به آزادی عقیده و بیان به منزله یک حق نظر کرده اند یا یک وسیله؟

3 -     آیا آیت الله مطهری و آیت الله مصباح یزدی درباره آزادی عقیده و بیان وحدت نظر دارند؟ و اگر وحدت نظر دارند آیا نظر آنها مورد اجماع فقیهان و متفکران مسلمان است و در آن صورت آیا می توان نظر و رأی آنها را نظر قطعی اسلام تلقی کرد؟

4 -    آیا نظر آیت الله مطهری و آیت الله مصباح یزدی با مفاد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران موافق و منطبق است؟

 

  • پژوهشگر: ثریا پورحسین      * دانشگاه علامه طباطبایی     * دانشکده علوم اجتماعی    *  مقطع کارشناسی ارشد    *   تاریخ دفاع بهمن 1381    *  استاد مشاور دکتر محمدحسین پناهی     *  استاد راهنما دکتر مهدی محسنیان راد       *    رشته امور فرهنگی

کلمات کلیدی:   شهید مطهری ،مصباح یزدی